İran ipleri elinden kaçırıyor mu? – Fikrikadim

İran ipleri elinden kaçırıyor mu?

Yemen, Suriye ve Irak’ta Tahran’ın aleyhine gelişmeler söz konusu. Ancak İran’ın Araplara yönelik mezhepçi projesinin tam bir yenilgi dönemine girdiği düşünülmemelidir. Devrimcilerin Suriye’deki ilerleyişi, Moskova ve Tahran’ın aktif şekilde çalışacağı yeni bir hamleye maruz kalabilir.iran

Mühenna Hubeyl / Al Jazeera

Mühenna Hubeyl / Al Jazeera

İran’ın, Husileri Suudi Arabistan sınırındaki Necran kentine saldırmaya yöneltmesi ve özellikle sivil hedefleri bombalatarak Riyad’la kara savaşını tırmandırma kararı alması, farklı eğilimlerden gözlemcilerin de hemfikir olduğu üzere Yemen’deki savaşı yeni bir evreye soktu. Bu evre, Suudi Arabistan ve Arap koalisyonu güçlerinin yaklaşımında ve Husilerin kenti, İran nüfuzunun merkezi Sada’yı hava operasyonlarının stratejik hedefi olarak görmesinde kendini açıkça belli ediyor.

Husilerin gerilimi artıran son adımı, Yemen’de daha fazla can kaybına yol açacaktır. Hiçbir Arap, taraflardan tek bir sivilin ölmesine sevinmez ancak Amerikalılarla doğrudan ortaklık kurarak bölgede 1,5 milyon Iraklının hayatına mal olan İran müdahalesi, kendi projesini yaymak veya muhafaza etme yolunda bu kayıpları önemsememektedir.

Sahadaki eksenlerden ve stratejik derinlik süreçlerinden bahsetmeden önce bölgenin gelişen konumunu ve İran projesiyle ilişkilerini sunmamız oldukça önemli olacaktır. İran projesi, Tahran’ın gerginliği artırması, Husileri ve eski cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih’i son ana kadar savaş meydanına sevk etmesi olarak açıklanmaktadır. Oysa İran, Husiler ve Salih güçlerinin şehirlerden çekilmesini ve anayasal meşru yönetim altında siyasi diyaloga dönülmesini kabul edebilirdi. Yemen’deki meşru yönetim bir sembol olarak kaldı; bu yönetim Abd Rabbuh Mansur Hadi tarafından çokça zayıflatılsa da ulusal geçiş projesinin inşasında kullanılabilir.

Bu bölgesel konum İran’ın bölgedeki projesiyle irtibatlıdır. Suriye muhalefetinin Humus’u kaybetmesinden ve rejim güçlerinin ilerlemesinden itibaren İran, Suriye cephesinde bugün yaşandığı gibi bir askerî gerileme yaşamadı. Zira devrimcilerin ilerleyişi Suriye’de birçok cephede sürüyor ve bu ilerleyiş daha önce hiç görülmemiş şekilde rejim askerinin moral olarak çöküşüyle ve kan kaybıyla eş zamanlı gerçekleşiyor. Devrimcilerin sahil bölgesine kadar gelmesi ve uzun süredir çatışmalardan uzak kalan güvenlik kalesini (Lazkiye) tehdit etmeleri sonrası büyük bir moral çöküşü yaşanıyor.

Buna paralel olarak İran, Lübnan’daki örgütü Hizbullah’ı Kalemun savaşına soktu ve rejimi kurtarmaya kanalize etti. Görüldüğü üzere bu örgüt büyük riskler içiren bir İran kartıdır. Örgüt Lübnan’da hem İran projesini hem de kendi siyasi itibarını kurtarmak için seferber oldu. Bunun sonucunda Tahran’ın savaşları için yıpratıldığından fatura kabardı. Örgütün Suriye halkına karşı verdiği savaşta öldürülen üyelerinin cenazeleri Beyrut’un güneyindeki Dahiye bölgesine benzeri görüşmemiş şekilde akın akın gelmeye başladı.

İran projesindeki bu büyük denge kaybı, Irak sahasını da kapsadı. Mezhepçi Şii Haşdi Şabi (Halk Topluluğu) güçleri ve çeşitli milisler, Irak’ın Sünni bağımsız kentleri karşısında yenildi. Haşdi Şabi güçleri IŞİD’e zorunlu olarak katılan aşiret güçlerini yenmekte aciz kalmaları sonrası Sünni bölgelerde katliamlarını artırmaya başladılar. Aşiret güçleri İbadi hükümetinin siyasi skandalları, İran milisleri ve ABD’nin İran’a desteğinden dolayı böyle bir çareye başvurdu. Ayrıca Araplar da bu Sünni aşiretleri yalnız bırakmıştı. Yoksa ortada IŞİD ile bu aşiretler arasında fikri veya stratejik bir uyum bulunmamaktadır.

IŞİD için henüz sahada görülmeyen bir gelişme söz konusu. Bu gelişme, örgütün Suriye’den muhtemel çekilişine ve Irak kalesine dönüşüne işaret ediyor. Bu da IŞİD’in 2013 başlarında ve sonrasında yaşandığı gibi Suriye devrimine karşı kullanılma ihtimalini azaltıyor, devrimcilerin çoğunluğunu temsil eden Fetih Ordusu ittifakının işini kolaylaştırıyor. Bu ittifak Özgür Suriye Ordusu gruplarına tekrar nüfuz alanları kazandırdı, ılımlı İslami gruplarla birleşti ve Suriye devrimcileri için bu büyük ilerleyişi gerçekleştirdi.

Henüz yenilgi dönemi başlamadı

İran’ın Suriye sahasında gerilemesiyle ilgili haberlerin doğruluğu ve Kürt Mahabad kentindeki yeni krizle birlikte erken ümide kapılmamalı, İran’ın Araplara yönelik savaş ve mezhepçi projesinin tam bir yenilgi dönemine girdiği düşünülmemelidir. Zira Suriye sahasındaki ilerleyiş, Moskova ve Tahran’ın aktif şekilde çalışacağı yeni bir hamleye maruz kalabilir. Ayrıca İran’ın bu cephelerde gerilemesi, Tahran için hassas bir zamanda gerçekleşti. Şöyle ki İran, Batı’yla yaptığı denge anlaşmaları ve yeniden bölgenin jandarması olmak için sürdürdüğü önemli ve uzun görüşmelerin meyvelerini almaya başlıyordu. Batı İran’la mücadele edemeyeceğini anlamış ve bu yeni müttefikle aktif bir ilişki kurmuştu.

Ayrıca İran’ın Suriye’de ve Irak’ta kazanmasına umut bağlayan ve bugün İran’ı Yemen’de desteklemek için harekete geçen Moskova ile ittifak, Tahran’a Batı ile müzakerelerinde ve Arap bölgesinde yeniden konumlanması noktasında önemli aktif bir kalkan oluşturdu. Mısır, İran’ın Suriye’deki projesini destekleyen bir sponsor olarak sahaya girdi. Bu proje Suriye muhalefetinin geçmişteki büyük askerî kaybını, Esed döneminin ve İran projesinin uluslararası alanda kabul edilmesini hedefliyordu.

İran projesi Suudi Arabistan’ın geçen haftaki Körfez İstişare Zirvesinde geri çekildiğini açıklamasıyla büyük bir darbe aldı. Riyad, muhalefeti birleştirmek ve Esed sonrası için bir geçici yönetim seçmek için gelecek aylarda bir konferans yapma kararı aldı. Bu da Moskova’nın projesinin önünü kesebilir ve muhalefet için önemli siyasi bir dönüşüm oluşturabilir. Tabii bu siyasi dönüşüm Suriyeli muhaliflerin Fetih Ordusu projesini geliştirmekte ve süreci disipline etmekte başarılı olması, kendisini destekleyen Körfez ekseni ve Türkiye’den nitelikli askerî destek almasıyla gerçekleşir.

Buna karşın Riyad ve Körfez ülkelerinin İbadi hükümetinin hayata geçirdiği Washington ve Tahran planından (resmen ilan edilmese de) pratik olarak çekilmesi kaçınılmaz oldu. Bu ülkeler IŞİD’le ve eylemleriyle bağımsız bölgesel çerçevede mücadele edebilirler ve yukarındaki plandan çekilmeleri Müslüman doğu için alternatif bölgesel eksen oluşturulması bağlamında önemli bir hazırlık oluşturacaktır. Tüm bu gelişmeler İran’ın oyunun kurallarını belirleme gücünü kaybetmesine yol açacak, Körfez bölgesi de dahil tüm tecavüzlerini sona erdirecektir. Yeni oyunun kuralları Araplar ve Müslüman doğu lehine dönmeye başlayabilir.

Tüm bunlar gerçekleşmesi İran’ın Yemen’de yenilgiye uğramasına ve savaşın maliyetinin azalmasına destek olacaktır. Bu da ülkenin kuzeyindeki aşiret ittifaklarının askerî ve siyasi operasyon odasının yeniden organize edilmesine kapı açacaktır. İran karşıtı isimler (özellikle de Ali Muhsin El Ahmer) bu ittifakları sahada yönetebilirler.

Buna paralel olarak güneydeki Halk Direnişi desteklenebilir ve ortak siyasi projeleri savaş sonrası için koordine edilebilir. Böylelikle güneyin yeni Yemen’in inşasında yer alma hakkı sağlanmış olur. Yeni Yemen’in ekonomik alanda hiç tereddütsüz desteklenmesi gerekmektedir. Ayrıca Salih’in hırsızlıklarının tekerrür etmeyeceği halk desteğine sahip araçlarla bu destek verilmelidir. Salih, Yemen’den 60 milyar dolar çaldı.

Dolayısıyla Yemen’de olası askerî çözüm, ülkedeki tarihi ve sosyal yapıları oluşturan güçlerin uzlaşması üzerinden yürütülecek siyasi kurtuluş süreciyle eş zamanlı gerçekleşir. Bu güçlerin İran’la mücadele noktasına getirilmesi mümkün. Tüm bu gelişmeler devrime, yeni ve mutlu bir Yemen arzulayan herkese düşünce, kalem ve kalkınma söylemine dönüş imkânı sağlayacaktır. Bu sonuç Salih’in Körfez desteğiyle kuşatma altına aldığı ve Tahran’ın yerle bir ettiği Yemen devriminin talepleri için yeterince tatmin edici olmayacaktır ancak silahların ateşiyle değil, kalemin ışığıyla umudun dönüşüne kapı açacaktır.

-Al Jazeera-

YAZAR HAKKINDA

fikrikadim.com sitesinin görüllü editörü
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Yorum onaylama sistemi etkin; yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.

Bir yorum bırak

rekmob.com, 1787,DIRECT reklamstore.com, 98005, DIRECT appnexus.com, 1619, DIRECT adform.com, 1431, RESELLER pubmatic.com, 156547, RESELLER improvedigital.com, 1216, RESELLER rubiconproject.com, 17270, RESELLER, 0bfd66d529a55807