Türkiye’de Bor hangi sektörlerde kullanılıyor? | Fikrikadim

Türkiye’de Bor hangi sektörlerde kullanılıyor?

Borun ticari ve teknolojik ürünleri ham bor ve rafine bor ürünleri olarak genelde iki gruba ayrılmakla birlikte üçüncü bir grup olarak da özel bor kimyasal (uç) ürünleri şeklinde sınıflandırılmaktadır. Son dönemde endüstriyel uygulamalarda bor uç ürünleri yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bunlardan ham bor ürünleri, Tinkal (boraks) konsantre, Üleksit konsantre, Kolemanit konsantre, Hidroborasit konsantre, Pinnoit ve Szaibelyit konsantre şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Rafine bor ürünleri olarak, Boraks Pentahidrat (Rafine, Kalsine), Boraks Dekahidrat (Rafine, Kalsine), Susuz Boraks, Borik Asit, Sentetik Kalsine, Rafine Kolemanit, Kalsine Üleksit, Kalsine Hidroborasit, Kalsine Tinkal olarak gruplandırılmaktadır.

Üçüncü grubu oluşturan özel kimyasal bor (uç) ürünleri ise Elementel Bor, Bor karbür, Bor Halürler, İnorganik Boratlar, Fluoroboratlar, Borik asit esterleri, Bor hidridler, Organobor bileşikleri, Bor-Azot bileşiklerinden oluşmaktadır. Bor kimyası açısından baktığımızda bor ve bor bileşikleri asit ve bazlarla etkileşime girdiğinde çok farklı davranışlar göstermektedir. Burada bor ve ürünleri kimyadaki turnosal kâğıdı fonksiyonu işlevi görmektedir. Yeri gelmişken turnosol kağıdını ve pH’ın özelliklerini açıklamakda yarar görüyorum.

Turnusol kâğıdı kimyada maddeleri sınıflandırmada kullanılan ayıraçlardan bir tanesidir. Çözeltilerdeki asit ve bazları ayırt etmekte kullanılır. Turnusol, asitle temas ettiğinde kırmızı, bazla temas ettiğinde mavi renk verir. Turnusol belirli likenlerden (kuzukulağı) elde edilen içeriğinde orsein bulunan ve suda çözünen bir boyadır. Çözelti olarak veya bir filtre kâğıdına emdirilerek kullanılır. Bu kâğıda pH belirteci de denir. Maddelerin asitliğini ölçmek için kullanılır. Mavi turnusol kâğıdı asidik ortamlarda kırmızıya ve kırmızı turnusol kâğıdı bazik ortamlarda (örneğin Alkali) maviye döner. Renk değişimi 4,5 – 8,3 pH aralığında menekşe tonlarında olur (25 °C’de). Turnusolün aktif maddesi erythrolitmindir.

Düşük pH değerli maddeler asit olarak ve yüksek değerliler alkali olarak adlandırılır. Sadece asit ve bazlar değil, bazı çözünen tuzlar da turnusol kâğıdını mavi veya kırmızıya dönüştürür. Kuvvetli asit ve zayıf bazdan oluşan tuzlar asidik, zayıf asit ve kuvvetli bazdan oluşan tuzlar bazik özellik gösterdiğinden turnusolü boyarlar (hidroliz olayı gerçekleşir.). Turnusol kâğıdı ile bir gazın pH derecesini ölçmek için, turnusol kâğıdını ıslatmak gerekir. Gaz suda çözünür ve bu sayede tepkime olur. En sık olan turnusol tepkimeleri kırmızı turnusolün maviye veya mavi turnusolün kırmızıya dönüşmesidir. Ancak, bunların dışında da tepkimeler vardır. Örneğin, klor gazı mavi turnusol kâğıdını beyaza döndürür (kimyasal deyimiyle, turnusol kâğıdı ağarmıştır denir).

Bu üçüncü gruptaki uç ürün olarak tanımlanan bor ürünlerinin kendi içerisinde de çok farklı bileşiklere sahip bor ürünleri ve kimyasalları bulunmaktadır. Örneğin, Sodyum borhidrür, Çinko borat, Bortriklorür, Bortriflorür, Trimetilborat, Özel sodyum boratlar, Fluoborikasit gibi kimyasal bileşiklerde üretilip kullanılmaktadır. Bu özel bor bileşiklerin her biri farklı sektörlerde belirli amaçlar için kullanılmaktadır. Borlar, bor alaşımları, bor tuzları ve organometalik bor kompleksleri ya kendi başlarına ileri teknoloji malzemesidirler ya da başka maddelere katılarak onlara ileri teknoloji malzemesi özelliği kazandırırlar. Bu bor ürünlerinden en yaygın kullanım alanlarına sahip olanlarını; Susuz Borik Asit (Bor Oksit), Sodyum Bor Hidrür, Potasyum Bor Hidrür, Boranlar, Metal Borürler, Disodyum Oktaborat Tetrahidrat, Bor Triklorür, Çinko Borat, Metalik (Elementel) Bor, Ferrobor, , Bor Karbür, Bor Nitrür ve Bor Fiberleri sıralayabiliriz.

Ülkemiz açısından sevindirici olan yukarıda saydığımız, ham, rafine ve uç ürünlerin hemen hemen çoğunu ülkemizde bir kamu kurumu niteliğindeki Eti Bor A.Ş. tarafından üretilmektedir. Özellikle ham bor ve rafine bor ürünlerini endüstriyel ticari boyutta üretmektedir. Bunun yanı sıra bor kimyasal uç ürünleri ise hem Ar-Ge tabanlı şirketlerimiz ve üniversitelerimizde laboratuar boyutunda üretilmektedir. Bu uç ürünlerin sanayi boyutunda üretilmesi noktasında da yoğun çalışmalar olması bizleri sevindirmektedir.

Bunun yanında ülkemizde sürekli spekülatif bir şekilde değerlendirme yapılan borlarımız ham bor yani işlenmemiş olarak satılmamaktadır. Bu gerçeği de özellikle vurgulamak isterim. Bor ürünleri tüketim alanlarının hiçbirinde ana bileşen değildir. Değişik oranlarda katkı olarak kullanılan bor ürünleri, malzemeye farklı özellik katmaktadır. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de bor ürünlerinin en fazla kullanıldığı tüketim alanı cam ve seramik gibi geleneksel sanayilerdir.

Borların kullanım alanlarını bir sonraki yazımda ayrıntılı olarak yazacağımdan burada bunu geçiyorum. Borun daha az kullanıldığı ileri teknoloji ürünlerinde ise esas olan bor içeriği değil, o ürünün teknolojik bilgisi (know how)’dir. Bu çerçevede, ülkemizde çeşitli araştırma kuruluşları tarafından yürütülen projeler bulunmaktadır. Bu çalışmalara hem TÜBİTAK, Hem Devlet Planlama Teşkilatı, Hem BOREN, hem bakanlıklar hem de üniversitelerin yanı sıra bazı özel sektörde destek vermektedirler.

Bor mineralleri endüstride ham, rafine ve bor kimyasalları şeklinde kullanılmaktadır. Empuritelerinden ayrıştırılmış kaliteli cevherler sanayide daha çok tercih edilmektedir. Bu bor cevherlerine uygulanan cevher hazırlama yöntemleri genel olarak, kırma, öğütme, eleme ve sınıflandırma işlemlerini kapsamaktadır. Bor cevheri zenginleştirme teknikleri operasyonun ölçeğine ve cevherin çeşidine göre değişmektedir. Rafine bor bileşiklerinin kendisi ve bor kimyası (uç) ürün olarak kullanılmasında bazen metalürjik ve kimyasal işlemlerden geçirilmesi gerekmektedir.

Bu işlemler genellikle ön metalürjik süreçler olan çözündürme, sıvı ayırma, kristalizasyon, evaparasyon, solvent eksiraksiyon ve ergitme işlemlerini içermektedir. Bu bor rafine ve uç ürünlerin üretiminde ve tüketiminde maliyetleri etkileyen faktörleri ise şöylece sıralayabiliriz. Altyapı maliyetleri, proses ekipmanlarının yüksek maliyeti, kimyasal reaksiyonların tam olarak bilinmemesi, yüksek cevher tenörünün istenmesi, nihayi ürüne dönüştüğünde kullanım sahasının ve oranının kısıtlığı gibi unsurlardır.

YAZAR HAKKINDA

  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir adet yorum var.

  1. Ömür Çelikdönmez dedi ki:

    Bor u öğrendik sayenizde, kaleminize sağlık

Bir yorum bırak

  • YORUM
yorum ikonu
Okyanus Finansmanı ve İpotek Limited: Okyanus Finansmanı ve İpotek Limited
2017-06-06 02:20:10
yorum ikonu
2017-04-21 18:04:31
yorum ikonu
2017-04-21 10:13:45
Facebookta bizi bulun
Bloga e-posta ile abone ol

Sitemize abone olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.